Fazla düşünmek, bir olay bittikten sonra zihnin o olayın içinde kalmaya devam etmesidir. Kişi söylediği bir cümleyi tekrar tekrar analiz eder, verdiği kararı sorgular, “Bunu farklı yapsaydım ne olurdu?” diye düşünür. Çevresinden sık sık “Bu kadar düşünme” sözünü duysa da çoğu zaman bunu bilinçli olarak yapmaz. Zihin kendiliğinden çalışır ve her ihtimali kontrol etmeye çalışır.
Fazla düşünmenin arkasında çoğu zaman zihnin koruma çabası vardır. Kişi hata yapmamak, eleştirilmemek, yanlış anlaşılmamak veya kontrolü kaybetmemek için olayları tekrar tekrar değerlendirir. Zihin, daha fazla düşünürse daha hazırlıklı olacağına inanır. Ancak bu süreç çözüm üretmekten çok aynı düşüncelerin içinde dönmeye neden olabilir.
Belirsizlik, fazla düşünmeyi en çok tetikleyen durumlardan biridir. Net bir cevap olmadığında zihin boşluğu olumsuz ihtimallerle doldurur. Bir mesajın geç gelmesi, bir bakış veya kısa bir konuşma saatlerce analiz edilebilir. Kişi karşısındaki insanın ne düşündüğünü tahmin etmeye çalışırken çoğu zaman gerçeği değil, kendi korkularını üretir.
Geçmişte sık eleştirilen, hata yaptığında sert tepkiler alan ya da sürekli dikkatli olmak zorunda kalan kişilerde bu eğilim daha belirgin olabilir. Zihin zamanla “Her şeyi önceden düşünürsem hata yapmam” düşüncesini öğrenir. Empati gücü yüksek kişiler de başkalarını kırıp kırmadıklarını uzun süre sorgulayabilir. Ancak empati, sürekli kendini suçlamaya dönüştüğünde zihinsel yorgunluk yaratır.
Fazla düşünen kişiler genellikle belirsizliğe tahammül etmekte zorlanır, küçük ayrıntıları büyütür, kendilerini sıkça eleştirir ve kontrol duygusunu kaybetmekten rahatsız olur. Her ihtimali düşünmenin hata yapmayı önleyeceğini sanırlar. Oysa bu durum karar vermeyi zorlaştırır, uykuyu bozar, küçük olayları büyütür ve kişinin içinde bulunduğu anı kaçırmasına neden olur.
Fazla düşünmek yalnızca çok düşünmek değildir. Asıl mesele, zihnin sürekli risk taraması yapması ve bir türlü güvenli hissetmemesidir. Zihin kişiyi korumaya çalışırken dinlenme becerisini kaybetmiş olabilir.